[nauka gry w szachy #1] Szachy - historia
Moja przygoda z szachami rozpoczęła się w szkole podstawowej na sksach szachowych prowadzonych przez pana Dobę. Często grałem z bratem, z kolegami, w harcówke czasem graliśmy. Ostatnio w Bydgoszczy w parku z starszymi panami zacząłem grać i coraz więcej czasu poświęcam na szachach. Stąd właśnie na pomysł, by umieścić w moim wirtualnym kąciku tutorial o nauce gry w szachy. Rozpoczynami, moim zdaniem ciekawą, historią szachów.
Na podstawie książki Edwarda Laskera “Szachy i warcaby - droga do mistrzostwa”
Gra w szachy w takiej formie, w jakiej znana jest obecnie uważana
jest zwykle za znacznie starszą niż można to z pewnością udowodnić
na podstawie posiadanych dokumentów. Najstarsza wzmianka dotycząca
szachów znajduje się w perskim romansie napisanym w roku 600 n.e.,
lokującym początki gry w Indiach. Wiele europejskich określeń
szachowych stosowanych w Średniowieczu, których korzeni można
doszukiwać się w języku hinduskim, również zdaje wskazywać na to,
że to Indie są kolebką szachów.
Możemy dość bezpiecznie przyjąć założenie, że szachy mają ok. 1300
lat. Oczywiście moglibyśmy iść dalej, rozważając stopniowe
rozwijanie się szachów hinduskich z prostszych gier planszowych.
Rzeczywiście, na podstawie odkryć dokonanych w egipskich
grobowcach zbudowanych ok. 4000 lat p.n.e. wiemy, że grano w gry
planszowe już ok. 6000 lat temu; nie ma niestety możliwości
poznania reguł według których je rozgrywano.
Gra w szachy rozprzestrzeniła się z Indii do Persii, Arabii i
innych krajów Islamu, a następnie rozpowszechniła się w Europie w
czasie, gdy dokonywała się mauretańska inwazja na Hiszpanię.
Dotarła również na Daleki Wschód, a gry podobne do szachów do tej
pory istnieją w Japonii, Chinach, Centralnej i Północnej Azji. Ich
nazwy i zasady świadczą o pochodzeniu od starych, hinduskich
szachów.
W Europie szachy rozprzestrzeniały się z Hiszpanii w kierunku
północnym, do Francji, Niemiec, Anglii, krajów skandynawskich i
Islandii. Szachy błyskawicznie zdobywały szeroką popularność, mimo
iż na początku ich znajomość ograniczona była do klas wyższych,
dworów królewskich i arystokracji. Z biegiem czasu, gdy rola
arystokracji ulegała zmniejszeniu, a wiodącą rolę przejmowali
mieszkańcy miast, gra w szachy stawała się znana wśród wszystkich
klas społecznych i wkrótce osiągnęła poziom popularności
nieporównywalny z żadną inną grą.
Podczas gdy we wczesnym Średniowieczu w Europie stosowano te same
zasady gry co w krajach Dalekiego Wschodu, pewne innowacje
poczynione przez europejskich graczy w późnym Średniowieczu
okazały się tak znaczącymi ulepszeniami, że w ciągu kilkuset lat
zostały zaadoptowane we wszystkich państwach, włączając w to
Daleki Wschód. Przyczyną wprowadzenia zmian był fakt zbyt długiego
trwania otwarcia w starej wersji gry. Nowa wersja gry, której
powstanie datujemy na rok 1500 A.D. z jej nowymi cechami
charakterystycznymi – wzmocnieniem siły hetmana i gońca, to
właśnie współczesne szachy, znane w całym cywilizowanym świecie.
W siedemnastym wieku gra w szachy przeżywała swój rozkwit głównie
we Włoszech, co zaowocowało tym, że kraj tej słynął z
najsilniejszych szachistów. Niektórzy z nich podróżowali po
Europie, rywalizując z najlepszymi graczami z innych krajów i w
większości przypadków wychodząc z tych pojedynków zwycięsko. W
tamtych czasach szachy cieszyły się wysoką estymą, zwłaszcza na
dworach królewskich idących za przykładem Filipa Drugiego, władcy
Hiszpanii, który przyjmował z honorami podróżujących mistrzów i
sowicie ich wynagradzał za występy turniejowe.
Na początku osiemnastego wieku gra osiągnęła wysokie stadium
rozwoju we Francji, Anglii i Niemczech. Najsłynniejszym mistrzem
tamtych czasów był Francuz, Andre Philidor, który przez ponad
czterdzieści lat bez problemów pokonywał wszystkich przeciwników,
których napotkał i którego sława równać się może tylko sławie
amerykańskiego arcymistrza Paula Morphy’ego oraz niemieckiego
arcymistrza Emanuela Laskera.
Na przestrzeni wieków osiemnastego i dziewiętnastego liczba graczy
o międzynarodowej renomie gwałtownie wzrosła i w końcu w 1851 roku
staraniem angielskiego arcymistrza Stauntona został ustanowiony
międzynarodowy turniej szachowy w Londynie, który miał wyłonić
mistrza Europy. Zwycięzcą został niemiecki arcymistrz Andersen,
który utrzymał swój tytuł przez następne piętnaście lat, do czasu
aż został pobity przez młodego Morphy’ego. Ten ostatni, mając
dwadzieścia lat, był pierwszym amerykańskim arcymistrzem, który
odwiedził Europę i pokonał w błyskotliwym stylu wszystkich
europejskich arcymistrzów, z którymi stoczył pojedynki.
Po powrocie do Ameryki Morphy wycofał się z czynnego udziału w
turniejach szachowych i nie wziął udziału w turnieju z udziałem
Czecha Steinitza, który w międzyczasie pokonał również przybyłego
do Ameryki Andersena. Steinitz przyjął tytuł mistrza świata i
bronił go aż do roku 1894, kiedy to został pokonany przez Emanuela
Laskera, który nie przegrawszy nigdy meczu do chwili obecnej jest
mistrzem świata [Lasker panował na szachowym tronie do roku 1921,
gdy stracił tytuł na rzecz Capablanki].
Następnym kandydatem do tytułu mistrza świata jest młody Kubańczyk
Jose Raoul Capablanca, który udowodnił swoją wyższość nad
wszystkimi arcymistrzami oprócz Laskera. Wkroczył on na arenę
międzynarodowych turniejów w wieku 22 lat i w roku 1911 w San
Sebastian w Hiszpanii uzyskał pierwsze miejsce mimo udziału prawie
wszystkich europejskich arcymistrzów. W ostatnim turnieju
międzynarodowym, który miał miejsce w Piotrogrodzie w 1914 roku,
uzyskał drugą lokatę, za Emanuelem Laskerem.
Obecna lista rankingowa arcymistrzów szachowych wygląda
następująco:
- Emanuel Lasker, Berlin, Mistrz Świata.
- J. R. Capablanca, Hawana, Mistrz Obu Ameryk.
- A. Rubinstein, Warszawa, Mistrz Rosji [Przyp.tłum.: książka była pisana gdy Polska była podZaborami].
- K. Schlechter, Wiedeń, Mistrz Austrii.
- Frank Marshall, Nowy Jork, Mistrz USA.
- R. Teichmann, Berlin.
- A. Aljechin, Moskwa.
Inni gracze o międzynarodowej sławie to: Niemcy - Tarrasch i
Spielman, Austriacy - Duras, Marocy i Vidmar, Rosjanie - Bernstein
i Nimzowitsch, Francuz – Janowski i Anglik – Burn. Aż do wybuchu
wojny wiodące kluby szachowe z różnych krajów, organizowały
doroczne krajowe i międzynarodowe turnieje, które umożliwiały
rywalizację graczom szachowym z całego świata.
Umiędzynarodowienie szachów jest bardzo korzystne dla gracza
szachowego, podróżującego za granicę. Istnieją niezliczone kluby
szachowe ustanowione w różnych zakątkach świata, a znajomość gry w
szachy jest wszystkim czego potrzeba aby być tam gościnne
przyjętym i nawiązać odpowiednie osobiste oraz służbowe
znajomości.
Próba przedstawienia nawet w zarysie niezwykle interesującej roli
jaką szachy odegrały we francuskiej, angielskiej i niemieckiej
literaturze, od Średniowiecza, aż po czasy obecne wykraczałaby
poza ramy tego podsumowania historii szachów. Wystarczy
stwierdzić, że objętość literatury szachowej zdecydowanie
przerosła wszystko co zostało napisane o innych grach. Na temat
szachów zostało napisanych ponad pięć tysięcy woluminów, a
tygodniki i miesięczniki poświęcone wyłącznie szachom są
publikowane we wszystkich krajach, czyniąc z szachów, można by
rzec, uniwersalny język międzynarodowy.
